Żołądek i dwunastnica: ból nadbrzusza, wrzody i Helicobacter pylori

Co obejmuje ten obszar

Żołądek pracuje w środowisku o odczynie zbliżonym do kwasu z akumulatora i broni się przed nim warstwą śluzu oraz wodorowęglanów. Dopóki produkcja kwasu i mechanizmy ochronne pozostają w równowadze, nic się nie dzieje. Gdy równowaga się załamie, powstaje ubytek błony śluzowej sięgający głębiej niż powierzchowne zapalenie i wtedy mówimy o wrzodzie. Ten sam mechanizm dotyczy opuszki dwunastnicy, do której trafia kwaśna treść po opuszczeniu żołądka.

Dwie przyczyny odpowiadają za zdecydowaną większość owrzodzeń. Pierwsza to zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która przeżywa w kwaśnym środowisku dzięki produkcji ureazy rozkładającej mocznik. Druga to niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy przyjmowany przewlekle z powodów kardiologicznych. Ryzyko rośnie u osób po 65. roku życia, przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwkrzepliwych, glikokortykosteroidów oraz leków z grupy SSRI. Szczegóły obrazu klinicznego rozpisaliśmy przy objawach wrzodów żołądka.

Jest też trzeci wariant, najczęstszy i najbardziej mylący: dyspepsja czynnościowa. Pacjent ma pełen zestaw dolegliwości, a gastroskopia nie pokazuje żadnego uszkodzenia. To rozpoznanie nie oznacza, że objawy są wymyślone. Oznacza, że wynikają z zaburzeń motoryki i nadwrażliwości trzewnej, a nie z ubytku śluzówki, więc leczenie wygląda inaczej niż przy wrzodzie.

Ostatnia grupa to sytuacje na pograniczu z przełykiem. Zgaga i cofanie treści należą do chorób przełyku, ale często idą w parze z bólem nadbrzusza i bywają leczone tym samym lekiem, dlatego trafiają także tutaj. Różnice między jednym a drugim opisaliśmy w tekście refluks a choroba wrzodowa.

Najważniejsze w skrócie

• Nazwa dolegliwości nie wynika z objawów. Ból na czczo ustępujący po jedzeniu przemawia za wrzodem dwunastnicy, ale wyjątków jest tyle, że rozpoznanie stawia się po gastroskopii.
• Zakażenie Helicobacter pylori jest wyleczalne. Leczenie polega na kilkunastodniowym przyjmowaniu zestawu leków na receptę i wymaga potwierdzenia wyniku testem, nie samym podejrzeniem. Opisaliśmy to przy leczeniu Helicobacter pylori.
• Leki przeciwbólowe z grupy NLPZ uszkadzają śluzówkę niezależnie od drogi podania. Czopek ani zastrzyk nie chronią żołądka, bo mechanizm działa przez krew, a nie przez kontakt z błoną śluzową.
• Test na Helicobacter pylori wymaga przygotowania. Inhibitor pompy protonowej odstawia się na dwa tygodnie przed badaniem, antybiotyk na cztery, inaczej wynik wychodzi fałszywie ujemny. Szczegóły przy teście na Helicobacter.
• Czarny stolec i wymioty treścią przypominającą fusy to stan nagły. Nie zaczyna się wtedy od teleporady ani od kolejnego leku, tylko od kontaktu z pogotowiem.
• Leczenie kwasoobniżające ma określony czas trwania. Preparaty w małych mocach dostępne bez recepty przewidziano do krótkiego stosowania, a przewlekła terapia wymaga oceny wskazań przez lekarza.

Kiedy konieczna jest konsultacja

Powyższe objawy mogą świadczyć o krwawieniu z wrzodu albo o jego przebiciu, czyli o powikłaniach leczonych w szpitalu. Odrębną grupę tworzą sytuacje, które nie wymagają karetki, ale kierują na planową gastroskopię w krótkim terminie: trudność lub ból przy przełykaniu, niezamierzona utrata masy ciała, uporczywe wymioty, niedokrwistość z niedoboru żelaza wykryta w morfologii, wyczuwalny opór w nadbrzuszu oraz pierwsze wystąpienie dolegliwości dyspeptycznych po 45. roku życia. Znaczenie ma także rak żołądka w najbliższej rodzinie.

Poza tymi sytuacjami zdalna ocena zwykle wystarcza. Lekarz czyta wywiad, sprawdza historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i decyduje, czy właściwym krokiem jest recepta, czy skierowanie na badanie. Przebieg całego procesu opisaliśmy na stronie jak to działa, a zasady rozliczeń w cenniku.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Autor, recenzja medyczna i źródła