Ból brzucha po prawej stronie: przyczyny i co za nimi stoi

Krótka odpowiedź: pęcherzyk żółciowy albo wyrostek

Poza tą dwójką prawa strona ma jeszcze kilku lokatorów. Pod żebrem leży wątroba z drogami żółciowymi, tuż obok wygięcie dwunastnicy, wyżej z tyłu prawa nerka. Na wysokości pępka biegnie moczowód, a jelito grube robi w tej okolicy zakręt, w którym lubi gromadzić się gaz. U kobiet w podbrzuszu dokładają się jajnik i jajowód, więc obraz zmienia się razem z fazą cyklu.

Podpowiedzi daje sam sposób odczuwania. Ból napadowy, narastający falami i puszczający po kilkudziesięciu minutach, pasuje do przewodu, przez który coś próbuje przejść: drogi żółciowej albo moczowodu. Ból, który raz się pojawił i już nie odpuszcza, a przy tym zaostrza się przy kaszlu i przy schodzeniu ze schodów, przemawia za toczącym się stanem zapalnym. Ból tępy, rozpierający, ustępujący po oddaniu gazów, zwykle pochodzi z jelita.

Osobno wypada wspomnieć o dwunastnicy, bo bywa mylona z pęcherzykiem. Dolegliwości z jej opuszki dają ból wyżej i bardziej pośrodku, budzą nad ranem i słabną po zjedzeniu czegokolwiek. Ten mechanizm rozpisaliśmy przy objawach wrzodów żołądka.

Dlaczego ból lokalizuje się właśnie tam

Kolka żółciowa zaczyna się od kamienia, który zaklinowuje się w przewodzie odprowadzającym żółć z pęcherzyka. Ściana pęcherzyka kurczy się wtedy przeciw zamkniętej drodze i powstaje ból narastający w kilkanaście minut, umiejscowiony pod prawym łukiem żebrowym, często promieniujący pod prawą łopatkę. Bodźcem uruchamiającym skurcz jest tłuszcz w posiłku, stąd klasyczny opis napadu kilka godzin po ciężkiej kolacji. Gdy kamień się cofnie, ból ustępuje równie nagle, jak przyszedł.

Wyrostek zachowuje się inaczej i właśnie ta odmienność bywa myląca. Przez pierwsze godziny boli okolica pępka, rozlanie, bez wyraźnego punktu, bo ból pochodzi jeszcze z samego narządu. Dopiero gdy zapalenie obejmie otrzewną wyściełającą ścianę brzucha, dolegliwość przenosi się w prawy dół biodrowy i daje się wskazać jednym palcem. Towarzyszy temu utrata apetytu, nudności i stan podgorączkowy. Wędrówka bólu w tym kierunku to jeden z bardziej wiarygodnych sygnałów w całej gastroenterologii.

Kolka nerkowa idzie z tyłu do przodu. Złóg przesuwający się moczowodem daje ból okolicy lędźwiowej promieniujący ku pachwinie i wargom sromowym lub jądru, a chory nie potrafi znaleźć pozycji przynoszącej ulgę i chodzi po pokoju. Przy chorobach jamy brzusznej z zapaleniem otrzewnej dzieje się odwrotnie: pacjent leży nieruchomo, bo każdy ruch nasila dolegliwość.

Wątroba sama w sobie nie boli, bo nie ma czucia w miąższu. Boli dopiero jej torebka, gdy narząd szybko się powiększa, na przykład przy ostrym zapaleniu albo przy zastoju krwi. Powstaje wtedy uczucie rozpierania pod prawym żebrem, tępe i stałe, bez napadowego charakteru. Zakażenie Helicobacter pylori potrafi z kolei dokładać dolegliwości z okolicy nadbrzusza, które pacjenci opisują jako przesunięte w prawo, a rozstrzyga o tym dopiero test na obecność bakterii.

Co to zmienia w postępowaniu

Przy podejrzeniu kamicy pierwszym badaniem jest ultrasonografia jamy brzusznej. Wykonuje się ją na czczo, bo pęcherzyk wypełniony żółcią widać wyraźnie, a obkurczony po posiłku potrafi ukryć nawet spore złogi. Badanie pokazuje kamienie, grubość ściany pęcherzyka i szerokość dróg żółciowych. Do tego dochodzą badania krwi z morfologią, oceną wskaźników stanu zapalnego oraz prób wątrobowych i bilirubiny.

Gdy ból siedzi wyżej, wyraźnie wiąże się z jedzeniem i towarzyszy mu zgaga albo uczucie pełności, ścieżka biegnie w stronę endoskopii górnego odcinka. Sama procedura wygląda prościej, niż wyobraża sobie większość pacjentów, a zasady przygotowania zebraliśmy w tekście gastroskopia jak się przygotować.

Leczenie objawowe zależy od tego, co się kurczy. W preparatach rozkurczowych bez recepty dostępna jest drotaweryna w tabletkach o mocy 40 mg i 80 mg, przy czym część opakowań 80 mg oraz postać do wstrzykiwań wydaje się z przepisu lekarza. Bez recepty kupisz też butylobromek hioscyny w tabletkach 10 mg i 20 mg oraz w czopkach. Leki działające na drogi żółciowe to inna półka: hymekromon w tabletkach 200 mg i 400 mg oraz kwas ursodeoksycholowy w kapsułkach i tabletkach wymagają recepty, a bez recepty pozostaje jedno opakowanie hymekromonu o mocy 200 mg. Dobór preparatu, jego mocy i czasu przyjmowania należy do lekarza.

Jedna zasada obowiązuje niezależnie od przypuszczeń. Silny ból brzucha po prawej stronie nie jest momentem na eksperymenty z lekami przeciwbólowymi z domowej apteczki, zwłaszcza z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Te ostatnie dodatkowo obciążają śluzówkę żołądka, a złagodzony obraz utrudnia chirurgowi ocenę brzucha.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Zażółcenie z gorączką i bólem prawego podżebrza opisuje zakażenie dróg żółciowych, w którym opóźnienie leczenia przekłada się na powikłania ogólnoustrojowe. Ostatni punkt dotyczy natomiast ciąży pozamacicznej, która częściej lokalizuje się jednostronnie i przez pewien czas daje ból znośny, po czym stan pogarsza się gwałtownie.

Kilka grup pacjentów wymaga większej ostrożności, ponieważ objawy bywają u nich stłumione. U osób po siedemdziesiątce, u chorych na cukrzycę oraz u przyjmujących glikokortykosteroidy zapalenie wyrostka albo pęcherzyka potrafi przebiegać bez gorączki i z niewielkim bólem, mimo zaawansowanych zmian. Podobnie w ciąży, gdzie powiększona macica przesuwa wyrostek ku górze i ból pojawia się wyżej, niż podpowiadałby podręcznik.

Do konsultacji w spokojniejszym trybie kwalifikują się nawracające napady po tłustych posiłkach, tępy ból prawego podżebrza utrzymujący się tygodniami, chudnięcie bez zmiany sposobu odżywiania oraz niedokrwistość wykryta w morfologii. Gdy do obrazu dokłada się domieszka krwi w stolcu, sprawa wymaga osobnego rozpatrzenia, co opisaliśmy przy krwi w stolcu.

Co możesz zrobić teraz

• Wskaż miejsce palcem, nie dłonią. Różnica między punktem pod żebrem a punktem nad pachwiną prowadzi do innych badań i lekarz zapyta o to na samym początku.
• Sprawdź, dokąd ból promieniuje. Pod prawą łopatkę kieruje myślenie ku drogom żółciowym, ku pachwinie i kroczu ku moczowodowi, do pleców opasująco ku trzustce.
• Zmierz temperaturę i zapisz wynik z godziną. Gorączka zmienia całą ocenę sytuacji, a pacjenci zwykle podają ją z pamięci i nieprecyzyjnie.
• Zapisz, co jadłeś w ciągu doby przed napadem. Związek z tłustym posiłkiem jest jedną z mocniejszych wskazówek przy kamicy, a po tygodniu nikt tego nie pamięta.
• Przejrzyj opakowania przyjmowanych leków. Preparaty przeciwzapalne i przeciwbólowe kupione bez recepty potrafią wywoływać dolegliwości, o których pacjent nie wspomina, bo nie uznaje ich za leki.

Gdy dolegliwość siedzi wysoko i towarzyszy jej kwaśne odbijanie po posiłkach, sensowniej zacząć od materiałów w kategorii żołądek i dwunastnica. Jeżeli natomiast ból ma charakter rozpierający, zmienia się w ciągu dnia i ustępuje po wypróżnieniu, punktem wyjścia będzie raczej sekcja o jelitach.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Autor, recenzja medyczna i źródła