Zaparcia w ciąży: bezpieczne leki i kolejność działań

Krótka odpowiedź: najpierw stolec miękki, dopiero potem preparat

Ta kolejność nie jest kwestią ostrożności na wszelki wypadek. Wynika z tego, jak poszczególne grupy działają. Preparat pęczniejący i osmotyczny pracuje w świetle jelita, czyli w miejscu, którego treść i tak zostanie wydalona, i wchłania się w niewielkim stopniu. Preparat drażniący pobudza zakończenia nerwowe w ścianie jelita i wywołuje skurcze, a przy okazji bóle brzucha, których w ciąży nikt nie chce dodatkowo produkować.

Druga rzecz jest jeszcze prostsza, choć w aptece rzadko ktoś ją mówi wprost. To, że preparat leży na półce samoobsługowej, opisuje wyłącznie sposób jego sprzedaży. O tym, czy ma sens u konkretnej ciężarnej, decyduje lekarz, który zna tydzień ciąży, wyniki badań i pełną listę przyjmowanych preparatów, razem z suplementami. Ogólny podział wszystkich grup, bez kontekstu ciąży, rozpisaliśmy przy lekach na zaparcia.

Trzecia sprawa dotyczy tempa. Preparaty pierwszego wyboru działają wolno i to jest cecha, nie wada. Efekt oceniamy po kilku dniach regularnego stosowania, a nie następnego ranka. Oczekiwanie natychmiastowego wypróżnienia popycha do sięgania po środki drażniące, potem po kolejne, i tak powstaje błędne koło, z którego trudniej wyjść niż z samego zaparcia.

Dlaczego jelito zwalnia akurat w ciąży

Progesteron działa od pierwszych tygodni i nie potrzebuje dużego brzucha. To samo rozluźnienie mięśni gładkich, które odpowiada za ciążową zgagę, spowalnia też przesuwanie treści przez jelito grube. Im dłużej masy kałowe pozostają w jelicie, tym więcej wody zostaje z nich wchłonięte i tym twardszy jest stolec. Mechanizm jest ten sam co przy dolegliwościach z górnego odcinka, które opisaliśmy przy zgadze w ciąży.

W drugiej połowie ciąży dochodzi mechanika. Macica unosi i przemieszcza pętle jelit, a ciśnienie w jamie brzusznej rośnie. Kobiety opisują to zwykle jako uczucie, że wypróżnienie jest niepełne, choć wysiłek był spory. Wtedy też najczęściej pojawia się pokusa dłuższego siedzenia na toalecie i mocniejszego parcia, a to prosta droga do guzków krwawniczych, o których piszemy przy hemoroidach w ciąży.

Żelazo zasługuje na osobny akapit, bo jest przyczyną, którą łatwo przeoczyć. Doustne preparaty żelaza spowalniają pracę jelita i zmieniają konsystencję stolca, a objaw pojawia się zwykle w ciągu kilku dni od włączenia suplementu. Skoro niedokrwistość w ciąży leczy się właśnie żelazem, rozwiązaniem nie jest odstawienie na własną rękę, tylko rozmowa z położnikiem o postaci preparatu, porze przyjmowania i o tym, czy równolegle poprowadzić leczenie zaparcia.

Na koniec dwie rzeczy okołociążowe, które działają w tle. W pierwszym trymestrze nudności ograniczają jedzenie i picie, więc do jelita trafia mniej błonnika i mniej płynu. W trzecim spada aktywność ruchowa, czasem z zalecenia lekarskiego, a ruch jest jednym z niewielu darmowych sposobów na przyspieszenie pasażu. Obie sytuacje są przejściowe, ale zaparcie potrafi je przetrwać.

Co to zmienia przy aptecznej półce

Preparaty pęczniejące. Nasiona i łuski babki jajowatej występują jako granulat do sporządzania zawiesiny doustnej i są wydawane bez recepty. Wiążą wodę i zwiększają objętość stolca, przez co pobudzają jelito w sposób zbliżony do naturalnego. Mają jeden warunek: bez odpowiedniej ilości wypijanego płynu potrafią zaparcie pogorszyć zamiast je zmniejszyć. Działają stopniowo, zwykle w ciągu kilku dni.

Preparaty osmotyczne. Laktuloza występuje w postaci syropów i roztworów doustnych i według rejestru jest w tych postaciach dostępna bez recepty. Wciąga wodę do światła jelita, ale jest też fermentowana przez bakterie jelita grubego, więc u części kobiet nasila wzdęcia i gazy. Makrogole mają postać proszku do sporządzania roztworu doustnego i tu podział jest niejednolity: część preparatów wydaje się bez recepty, część z przepisu lekarza. Nie fermentują, więc rzadziej dokładają wzdęć.

Preparaty doodbytnicze zmiękczające. Czopki glicerolowe są wydawane bez recepty i działają miejscowo, w końcowym odcinku jelita. Sprawdzają się wtedy, gdy stolec jest już nisko, a problemem jest samo wypróżnienie, nie tempo pasażu w całym jelicie.

Preparaty drażniące jelito. Do tej grupy należą bisakodyl, pikosiarczan sodu oraz liść senesu. Bisakodyl w tabletkach dojelitowych jest dostępny bez recepty, a w czopkach zależnie od preparatu bez recepty albo z przepisu lekarza. Pikosiarczan sodu w tabletkach i kroplach oraz senes w postaci ziół do zaparzania są wydawane bez recepty. Wszystkie pobudzają skurcze ściany jelita, a przy dłuższym stosowaniu tracą skuteczność. W ciąży używa się ich krótko i po uzgodnieniu z lekarzem, nigdy jako codziennego rozwiązania.

Parafina ciekła. Dostępna bez recepty jako płyn doustny, ale nie jest dobrym wyborem na dłużej. Utrudnia wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a przy zaburzeniach połykania grozi przedostaniem się do dróg oddechowych.

Osobna sprawa to interakcje z tym, co ciężarna i tak przyjmuje. Preparaty pęczniejące i osmotyczne mogą zmieniać wchłanianie innych substancji, dlatego suplement żelaza czy tabletkę z lewotyroksyną przyjmuje się z odstępem czasowym. Jak długim, powie położnik albo farmaceuta, bo zależy to od konkretnej substancji. Domowe metody typu duże ilości soli gorzkiej albo wlewki doodbytnicze kupowane bez konsultacji nie należą do postępowania pierwszego wyboru w ciąży i nie powinny być stosowane samodzielnie.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Druga grupa objawów nie wymaga karetki, ale kończy etap samodzielnych prób i wymaga kontaktu z lekarzem w krótkim czasie. Należą do niej: brak wypróżnienia mimo dwóch tygodni konsekwentnego postępowania, silny ból przy oddawaniu stolca sugerujący szczelinę odbytu, krew pojawiająca się przy każdym wypróżnieniu, naprzemienne zaparcia i biegunki oraz zaparcie, które zaczęło się nagle i bez związku z ciążą. O tym, co oznaczają poszczególne rodzaje domieszek, piszemy przy krwi w stolcu.

Co możesz zrobić teraz

• Pij regularnie przez cały dzień. Błonnik bez wody działa odwrotnie do zamierzenia, więc te dwie rzeczy zmienia się razem, a nie osobno.
• Dokładaj błonnik małymi krokami. Warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i nasiona, rozłożone na cały tydzień zamiast na jeden obiad.
• Ustal stałą porę wypróżnienia. Jelito grube pracuje najmocniej rano i po posiłku, więc kwadrans spokoju po śniadaniu bywa skuteczniejszy niż kolejny syrop.
• Nie odkładaj sygnału z jelita. Odruch stłumiony kilka razy pod rząd słabnie, a stolec w tym czasie twardnieje.
• Podeprzyj stopy przy wypróżnieniu. Niski podnóżek zmienia kąt między odbytnicą a kanałem odbytu i skraca parcie, co chroni okolicę odbytu przed uszkodzeniem.
• Ruszaj się w zakresie, na jaki pozwala ciąża. Spacer po posiłku wpływa na pasaż bardziej, niż to wygląda.
• Przejrzyj listę suplementów. Żelazo, sole wapnia i część preparatów wielowitaminowych spowalniają jelito. Nie odstawiaj ich sama, tylko pokaż listę lekarzowi.

Jeżeli po dwóch tygodniach nic się nie zmienia, następnym krokiem jest rozmowa z lekarzem, a nie mocniejszy preparat z tej samej półki. Przebieg konsultacji online opisaliśmy na stronie jak to działa.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Autor, recenzja medyczna i źródła