Refluks a zdrowie zębów i gardła

Najważniejsze w skrócie

• Szkliwo traci minerały poniżej pH około 5,5. Treść żołądkowa jest kilka rzędów wielkości bardziej kwaśna.
• Erozja nie wygląda jak próchnica. Powierzchnia jest gładka i matowa, a wypełnienia zaczynają wystawać ponad ząb.
• Noc jest najgorsza. W czasie snu wydzielanie śliny, czyli naturalnego bufora, spada niemal do zera.
• Krtań reaguje na małe ilości. Poranna chrypka i chrząkanie bywają jedynym objawem.
• Nie szczotkuj zębów zaraz po epizodzie. Zmiękczone szkliwo ściera się wtedy najłatwiej.
• Chrypka dłuższa niż trzy tygodnie to sprawa dla laryngologa. Przyczyn jest więcej niż refluks.

Dlaczego kwas żołądkowy niszczy szkliwo

Proces nie polega na dziurze w jednym miejscu, jak przy próchnicy, tylko na równomiernym rozpuszczaniu powierzchni. Ząb robi się cieńszy, traci połysk, brzegi sieczne stają się przezierne i kruche. Nadwrażliwość na zimno i słodycze pojawia się wtedy, gdy warstwa szkliwa zrobi się na tyle cienka, że bodziec dociera do zębiny.

Naturalną obroną jest ślina. Zawiera wodorowęglany, które neutralizują kwas, oraz wapń i fosforany, z których szkliwo odbudowuje utraconą warstwę. Ten mechanizm ma jednak dwa słabe punkty: potrzebuje czasu i praktycznie zanika podczas snu. Dlatego epizody nocne szkodzą zębom najbardziej, o czym piszemy przy nocnym refluksie i pozycji do spania.

Suchość w ustach pogarsza sprawę niezależnie od refluksu. Leki zmniejszające wydzielanie śliny, oddychanie przez usta, palenie tytoniu i odwodnienie sprawiają, że bufor działa gorzej. U pacjenta, który ma jednocześnie refluks nocny i suchość w ustach, zmiany na zębach postępują wyraźnie szybciej.

Po czym dentysta poznaje erozję z przyczyny żołądkowej

Drugim śladem są wypełnienia. Materiał, z którego są wykonane, nie rozpuszcza się w kwasie tak jak szkliwo, więc po pewnym czasie wystaje ponad powierzchnię zęba niczym wysepka. Dentysta widzi to od razu i zwykle o to pyta, bo taki obraz rzadko ma inną przyczynę niż kontakt z kwasem.

Erozję odróżnia się też od innych rodzajów starcia. Zgrzytanie zębami daje płaskie, błyszczące powierzchnie na szczytach guzków i dotyczy zębów przeciwstawnych. Ścieranie szczoteczką ze zbyt dużym naciskiem widać przy szyjkach zębów, od strony policzka. Erozja z przyczyny żołądkowej ma własny rozkład i własną historię: pacjent zwykle przyznaje się do kwaśnych odbić albo do porannego posmaku w ustach.

Kwas z zewnątrz zostawia inny wzór. Częste picie napojów gazowanych, soków cytrusowych i napojów izotonicznych ściera przede wszystkim powierzchnie wargowe zębów przednich, czyli tę stronę, którą widać w lustrze. Dlatego dentysta pyta zarówno o dietę, jak i o dolegliwości ze strony żołądka, zanim wskaże przyczynę.

Postępowanie stomatologiczne obejmuje ochronę powierzchni, zabiegi remineralizacyjne i odbudowę utraconej tkanki, ale to leczenie skutku. Bez zajęcia się przyczyną zmiany postępują, dlatego przy takim rozpoznaniu pacjent trafia równolegle do lekarza zajmującego się przewodem pokarmowym.

Co robić zaraz po epizodzie, a czego nie robić

Zamiast tego wypłucz usta wodą, żeby rozcieńczyć i usunąć kwas. Płukanka z fluorem albo roztwór wody z niewielką ilością sody oczyszczonej użyty do płukania ust pomaga przywrócić odczyn, przy czym mowa tu o płukaniu, nie o połykaniu. Po mniej więcej pół godziny szkliwo odzyskuje twardość i szczotkowanie przestaje mu szkodzić.

Guma do żucia bez cukru działa w tym samym kierunku. Żucie zwiększa wydzielanie śliny kilkukrotnie, a ślina neutralizuje resztki kwasu i dostarcza wapnia oraz fosforanów. Efekt jest niewielki i krótkotrwały, ale nie wiąże się z żadnym ryzykiem.

Poza tym pomaga to, co zmniejsza liczbę samych epizodów: mniejsze porcje, odstęp między kolacją a snem, ograniczenie alkoholu wieczorem. Dentysta zaleci również pastę z podwyższoną zawartością fluoru i szczoteczkę o miękkim włosiu, a przy dużych ubytkach osłonę powierzchni zębów. Wybór metody należy do niego, bo zależy od stopnia zaawansowania zmian.

Gardło i krtań: chrypka, chrząkanie, uczucie ciała obcego

Typowy zestaw wygląda tak: chrypka najsilniejsza rano, przymus chrząkania, uczucie kluski albo ciała obcego w gardle, wrażenie spływania wydzieliny po tylnej ścianie, czasem suchy kaszel. W ciągu dnia objawy słabną, a wieczorem wracają po obfitej kolacji. Klasyczna zgaga występuje u części takich pacjentów, ale bywa jej brak i to główny powód pomyłek.

Rozpoznanie jest trudniejsze niż w przypadku przełyku, bo obraz krtani w badaniu laryngologicznym mało mówi. Zaczerwienienie i obrzęk tylnej części krtani widuje się także u osób bez refluksu, na przykład u palaczy, u mówiących zawodowo i przy alergii. Dlatego postępowanie opiera się na całości obrazu, a ocena efektu leczenia zajmuje tygodnie, nie dni. Wariant z przewlekłym kaszlem rozpisaliśmy przy refluksie i przewlekłym kaszlu.

Nieświeży oddech to osobny wątek, w którym łatwo o skróty myślowe. Najczęstsze przyczyny leżą w jamie ustnej: płytka nazębna, choroby przyzębia, nalot na języku, próchnica. Refluks bywa przyczyną dodatkową, a bakteria żołądkowa bywa z nim wiązana, choć dowody są tu słabsze; o samym zakażeniu piszemy przy leczeniu Helicobacter pylori. Zanim ktoś zacznie leczyć żołądek z powodu oddechu, wizyta u dentysty i higienistki daje więcej.

Kiedy to nie refluks i trzeba działać szybciej

Do tego dochodzą przyczyny mniej pilne, które również nie mają nic wspólnego z przełykiem. Suchość w ustach po lekach przeciwhistaminowych, moczopędnych i części preparatów psychiatrycznych, oddychanie przez usta przy niedrożności nosa, choroby ślinianek oraz zespół Sjögrena dają objawy łudząco podobne. Przewlekłe wymioty prowokowane w przebiegu zaburzeń odżywiania powodują zaś erozję szkliwa o obrazie identycznym jak refluksowa i wymagają zupełnie innej pomocy.

Jeśli objawom z gardła towarzyszą trudność w przełykaniu, chudnięcie, niedokrwistość albo objawy trwają mimo leczenia, sprawa kończy się badaniem endoskopowym. Jak wygląda przygotowanie, opisaliśmy przy gastroskopii i przygotowaniu do niej.

Kto się tym zajmuje: dentysta, laryngolog, lekarz prowadzący

Kolejność zależy od tego, co dolega najbardziej. Przy widocznej erozji szkliwa zaczyna się od stomatologa, bo ubytki trzeba zabezpieczyć niezależnie od dalszego leczenia. Przy dominującej chrypce pierwsze jest badanie krtani. Przy zgadze i kwaśnych odbiciach punktem wyjścia bywa konsultacja internistyczna albo gastroenterologiczna.

Teleporada mieści się w tym układzie tam, gdzie obraz jest typowy i nie ma objawów alarmowych: przy kontynuacji ustalonego leczenia, przy nasileniu objawów po okresie dobrej kontroli, przy potrzebie oceny, czy dalsze samoleczenie ma sens. Lekarz czyta wywiad, sprawdza historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i decyduje, czy wystawić receptę, czy skierować na badanie. Przebieg konsultacji opisaliśmy krok po kroku na stronie jak to działa.

Czego teleporada nie zrobi: nie obejrzy krtani, nie oceni stanu uzębienia i nie zastąpi gastroskopii. Przy podejrzeniu zmian wymagających badania właściwą decyzją jest skierowanie, a nie recepta, i lekarz ma prawo tak postąpić.

Praktyczne wnioski

• Nie szczotkuj zębów przez pół godziny po epizodzie. Wypłucz usta wodą albo płukanką z fluorem.
• Powiedz dentyście o zgadze i kwaśnych odbiciach. To zmienia interpretację obrazu zębów.
• Zapytaj o pastę z podwyższoną zawartością fluoru. Przy erozji jest to standardowe zalecenie.
• Ogranicz kwaśne napoje między posiłkami. Kwas z zewnątrz sumuje się z tym z żołądka.
• Zajmij się nocą. Wieczorna kolacja i pozycja podczas snu decydują o tym, ile kwasu dociera wysoko.
• Chrypka dłuższa niż trzy tygodnie idzie do laryngologa. Bez czekania na efekt leczenia żołądka.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Autor, recenzja medyczna i źródła